“अधुरी हाक”एक रहस्यमय कथा

रंजन आपल्या जुन्या वडिलोपार्जित हवेलीत खूप वर्षांनी परतला होता. गावच्या वेशीवरच्या त्या जुन्या घराबाबत अनेक अफवा होत्या, पण शहरात वाढलेल्या रंजनचा यावर विश्वास नव्हता. रात्रीचे अकरा वाजले होते. पाऊस थांबला होता, पण वाऱ्याचा आवाज खिडक्यांच्या तावदानांना धडका देत होता.
रंजन वरच्या खोलीत पुस्तक वाचत असताना अचानक त्याला पायऱ्यांवर कोणाच्या तरी चालण्याचा आवाज आला. ‘टप… टप… टप…’
“कोण आहे?” त्याने विचारले. उत्तर आले नाही. त्याने टॉर्च घेतला आणि बाहेर पाहिले, तर तिथे कोणीच नव्हते. तो पुन्हा खुर्चीत बसला, पण या वेळी त्याला स्पष्टपणे ऐकू आले—त्याच्याच नावाचा पुकारा!
“रंजन… खाली ये…”
तो आवाज हुबेहूब त्याच्या आईसारखा होता, जिचे निधन पाच वर्षांपूर्वी झाले होते. रंजनचे शरीर भीतीने गोठले. तो थरथरत्या पावलांनी पायऱ्या उतरून खाली आला. आवाज हॉलच्या कोपऱ्यात असलेल्या एका जुन्या लाकडी कपाटामागून येत होता.
त्याने धाडस करून ते कपाट बाजूला सारले. तिथे भिंतीला एक लहान छिद्र होते आणि त्यातून एक थंड हवा बाहेर येत होती. त्याने टॉर्चचा प्रकाश आत टाकला तेव्हा त्याचे डोळे विस्फारले. त्या भिंतीच्या आत एक छोटी गुप्त खोली होती, जिथे एक जुना ग्रामोफोन (Gramophone) फिरत होता.
विशेष म्हणजे, त्या ग्रामोफोनवर कोणाची तरी रेकॉर्डिंग सुरू होती—जी त्याच्या आईने मरण्यापूर्वी रेकॉर्ड केली होती. त्यात ती म्हणत होती, “रंजन, तू जेव्हा हे ऐकशील, तेव्हा कपाटाच्या खालची लादी उचकून बघ, तुला तुझे भविष्य मिळेल.”
रंजनने लादी बाजूला केली, तर तिथे सोन्याच्या मोहरांचा हंडा नव्हता, तर एक कागद होता. त्यावर लिहिले होते: “बाळा, या घरातून लगेच बाहेर पड. हे घर तुझे नाही…”
नेमक्या त्याच वेळी घराचा मुख्य दरवाजा आपोआप बंद झाला आणि वरच्या मजल्यावरून पुन्हा जोरात चालण्याचा आवाज येऊ लागला… या वेळी तो आवाज आईचा नव्हता!

रंजनच्या काळजाचा ठोका चुकला. आईच्या त्या शेवटच्या शब्दांनी त्याच्या अंगावर काटा आणला होता. वरच्या मजल्यावरून येणारा आवाज आता फक्त ‘टप-टप’ असा नव्हता, तर जणू एखादी जड वस्तू रागाने फरफटत नेली जात होती.
तो धावत मुख्य दरवाजाकडे गेला आणि त्याने कडी जोरात ओढली, पण दरवाजा जणू भिंतीचाच भाग झाला होता; तो इंचभरही हलत नव्हता. अचानक हॉलमधील दिवे लुकलुकू लागले आणि एका क्षणात सर्वत्र काळोख पसरला. आता फक्त त्या गुप्त खोलीतील ग्रामोफोनचा संथ, करकरीत आवाज घुमत होता.
रंजनने टॉर्च चालू केला, तर प्रकाशाच्या झोतात त्याला पायऱ्यांवर एक काळी सावली उभी असलेली दिसली. ती सावली मानवी नव्हती—ती खूप उंच आणि विद्रूप होती. तिचे डोळे निखाऱ्यासारखे चमकत होते.
“हे घर कोणाचेच नाही… हे फक्त माझे आहे!” एक खोल, भेसूर आवाज हवेत घुमला.
रंजनला समजले की आईने त्याला संपत्तीसाठी नाही, तर या ‘अतृप्त’ शक्तीपासून वाचवण्यासाठी ती चिठ्ठी लिहिली होती. त्याने मागे न पाहता त्या गुप्त खोलीच्या खिडकीतून बाहेर उडी मारली. काट्याकुट्यातून रक्तबंबाळ अवस्थेत तो गावच्या वेशीपर्यंत धावत सुटला.
सकाळ झाली तेव्हा त्याने मागे वळून पाहिले. ती हवेली धुक्यात हरवली होती. त्याने खिशात हात घातला, तर आईने दिलेली ती चिठ्ठी अजूनही त्याच्या हातात होती. पण आता त्यावरचे शब्द बदलले होते. तिथे रक्तासारख्या लाल अक्षरात लिहिले होते: “तू पुन्हा येशील… कारण तुझी सावली तिथेच राहिली आहे.”
रंजनने स्वतःच्या पायापाशी पाहिले, तर सूर्य डोक्यावर असूनही त्याची सावली गायब झाली होती.रंजनच्या पायाखालची जमीनच सरकली. त्याने घाबरून दोन्ही हातांनी स्वतःचे शरीर चाचपून पाहिले, पण जमिनीवर साधे सावलीचे अस्तित्वही नव्हते. जणू त्या हवेलीने त्याचा आत्माच कोंडून ठेवला होता.
तो तसाच धावत गावातल्या जुन्या देवळापाशी पोहोचला. तिथल्या पुजाऱ्याने रंजनची अवस्था पाहिली आणि त्यांच्या कपाळावर आठ्या पडल्या. “तू त्या हवेलीतून आला आहेस ना?” पुजाऱ्यांनी विचारले.
रंजनने रडत रडत सर्व हकीकत सांगितली. पुजाऱ्यांनी एक जुना आरसा त्याच्यासमोर धरला. रंजनने आरशात पाहिले आणि त्याच्या घशाला कोरड पडली. आरशात त्याचे शरीर दिसत होते, पण चेहरा मात्र त्याच्या आईचा होता!
“बाळा,” आरशातील आईचे प्रतिबिंब बोलू लागले, “मी तुला पळून जाण्यास सांगितले होते, कारण त्या हवेलीला दर १०० वर्षांनी एक ‘बळी’ हवा असतो. मी माझे शरीर दिले होते, पण तुला वाचवता आले नाही.”
अचानक पुजाऱ्यांचे रूप बदलले. त्यांच्या डोळ्यांतून तोच विद्रूप प्रकाश दिसू लागला जो हवेलीतल्या सावलीचा होता. “आईने तुला वाचवण्याचा प्रयत्न केला, पण तिने हे नाही सांगितले की मीच तुझा पूर्वज आहे ज्याने हे घर रक्ताने बांधले होते!”
पुजाऱ्यांच्या हातातल्या आरशात आता रंजनची स्वतःची खरी सावली दिसू लागली, जी आरशातून बाहेर येऊन रंजनचा गळा आवळू लागली. रंजन ओरडण्याचा प्रयत्न करत होता, पण त्याच्या तोंडातून आवाजच फुटत नव्हता.
दुसऱ्या दिवशी गावात चर्चा होती की, कित्येक वर्षांपासून बंद असलेल्या त्या हवेलीचा मुख्य दरवाजा आज आपोआप उघडला आहे आणि आतून एका तरुण मुलाच्या हसण्याचा आणि ग्रामोफोन चालण्याचा आवाज येत आहे.रंजनच्या गळ्याभोवती त्या सावलीचा विळखा अधिकच घट्ट झाला. आरशात दिसणारा त्याच्या आईचा चेहरा आता रडू लागला होता, पण तिचे डोळे निर्जीव झाले होते. पुजाऱ्यांच्या रूपातील त्या अतृप्त आत्म्याने अट्टाहास केला, “या हवेलीचा वारसा रक्ताने सुरू झाला होता आणि रक्तानेच संपेल!”
रंजनने शेवटचा श्वास घेताना पाहिले की, त्याच्या हातातील ती जुनी चिठ्ठी आता राख होऊन हवेत उडत होती. हळूहळू त्याचे शरीर पारदर्शक होऊ लागले आणि त्याची शुद्ध हरपू लागली.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी गावकरी त्या हवेलीपाशी जमा झाले. हवेलीचा दरवाजा सताड उघडा होता. आत सर्व काही शांत होते, पण हॉलमध्ये त्या जुन्या ग्रामोफोनवर एक नवीन रेकॉर्डिंग वाजत होते. ग्रामोफोनमधून रंजनचा थरथरणारा आवाज येत होता:
“आई, मी आलोय… आता आपण सोबतच राहू.”
हॉलच्या कोपऱ्यात असलेल्या त्या जुन्या कपाटावर आता रंजनचा एक जुना फोटो लागलेला होता, ज्यावर हार चढवलेला होता. रंजन आता त्या हवेलीचा एक भाग झाला होता—एक अशी ‘अधुरी हाक’ जी आता कायमची त्या भिंतींमध्ये कैद झाली होती.
गावकऱ्यांनी भीतीने तो दरवाजा बाहेरून कायमचा खिळे ठोकून बंद केला, पण आजही अमावस्येच्या रात्री त्या बंद हवेलीतून रंजनच्या रडण्याचा आणि ‘टप… टप…’ पावलांचा आवाज येतो, असे लोक सांगतात.रंजनच्या काळजाचा ठोका चुकला. आईच्या त्या शेवटच्या शब्दांनी त्याच्या अंगावर काटा आणला होता. वरच्या मजल्यावरून येणारा आवाज आता फक्त ‘टप-टप’ असा नव्हता, तर जणू एखादी जड वस्तू रागाने फरफटत नेली जात होती.

तो धावत मुख्य दरवाजाकडे गेला आणि त्याने कडी जोरात ओढली, पण दरवाजा जणू भिंतीचाच भाग झाला होता; तो इंचभरही हलत नव्हता. अचानक हॉलमधील दिवे लुकलुकू लागले आणि एका क्षणात सर्वत्र काळोख पसरला. आता फक्त त्या गुप्त खोलीतील ग्रामोफोनचा संथ, करकरीत आवाज घुमत होता.

रंजनने टॉर्च चालू केला, तर प्रकाशाच्या झोतात त्याला पायऱ्यांवर एक काळी सावली उभी असलेली दिसली. ती सावली मानवी नव्हती—ती खूप उंच आणि विद्रूप होती. तिचे डोळे निखाऱ्यासारखे चमकत होते.

“हे घर कोणाचेच नाही… हे फक्त माझे आहे!” एक खोल, भेसूर आवाज हवेत घुमला.

रंजनला समजले की आईने त्याला संपत्तीसाठी नाही, तर या ‘अतृप्त’ शक्तीपासून वाचवण्यासाठी ती चिठ्ठी लिहिली होती. त्याने मागे न पाहता त्या गुप्त खोलीच्या खिडकीतून बाहेर उडी मारली. काट्याकुट्यातून रक्तबंबाळ अवस्थेत तो गावच्या वेशीपर्यंत धावत सुटला.

सकाळ झाली तेव्हा त्याने मागे वळून पाहिले. ती हवेली धुक्यात हरवली होती. त्याने खिशात हात घातला, तर आईने दिलेली ती चिठ्ठी अजूनही त्याच्या हातात होती. पण आता त्यावरचे शब्द बदलले होते. तिथे रक्तासारख्या लाल अक्षरात लिहिले होते: “तू पुन्हा येशील… कारण तुझी सावली तिथेच राहिली आहे.रंजनने स्वतःच्या पायापाशी पाहिले, तर सूर्य डोक्यावर असूनही त्याची सावली गायब झाली होत,रंजनच्या पायाखालची जमीनच सरकली. त्याने घाबरून दोन्ही हातांनी स्वतःचे शरीर चाचपून पाहिले, पण जमिनीवर साधे सावलीचे अस्तित्वही नव्हते. जणू त्या हवेलीने त्याचा आत्माच कोंडून ठेवला होता.तो तसाच धावत गावातल्या जुन्या देवळापाशी पोहोचला. तिथल्या पुजाऱ्याने रंजनची अवस्था पाहिली आणि त्यांच्या कपाळावर आठ्या पडल्या. “तू त्या हवेलीतून आला आहेस ना?” पुजाऱ्यांनी विचारले.

रंजनने रडत रडत सर्व हकीकत सांगितली. पुजाऱ्यांनी एक जुना आरसा त्याच्यासमोर धरला. रंजनने आरशात पाहिले आणि त्याच्या घशाला कोरड पडली. आरशात त्याचे शरीर दिसत होते, पण चेहरा मात्र त्याच्या आईचा होता!

“बाळा,” आरशातील आईचे प्रतिबिंब बोलू लागले, “मी तुला पळून जाण्यास सांगितले होते, कारण त्या हवेलीला दर १०० वर्षांनी एक ‘बळी’ हवा असतो. मी माझे शरीर दिले होते, पण तुला वाचवता आले नाही.”

अचानक पुजाऱ्यांचे रूप बदलले. त्यांच्या डोळ्यांतून तोच विद्रूप प्रकाश दिसू लागला जो हवेलीतल्या सावलीचा होता. “आईने तुला वाचवण्याचा प्रयत्न केला, पण तिने हे नाही सांगितले की मीच तुझा पूर्वज आहे ज्याने हे घर रक्ताने बांधले होते!”

पुजाऱ्यांच्या हातातल्या आरशात आता रंजनची स्वतःची खरी सावली दिसू लागली, जी आरशातून बाहेर येऊन रंजनचा गळा आवळू लागली. रंजन ओरडण्याचा प्रयत्न करत होता, पण त्याच्या तोंडातून आवाजच फुटत नव्हता.

दुसऱ्या दिवशी गावात चर्चा होती की, कित्येक वर्षांपासून बंद असलेल्या त्या हवेलीचा मुख्य दरवाजा आज आपोआप उघडला आहे आणि आतून एका तरुण मुलाच्या हसण्याचा आणि ग्रामोफोन चालण्याचा आवाज येत आहे.